Ortadoğu’nun kritik bölgelerinden Golan Tepeleri, Suriye ve İsrail arasında uzun süredir devam eden bir gerilim noktası olmaya devam ediyor. Son dönemde bölgedeki hareketlilik artarken, uluslararası toplum ve bölgesel aktörler de bu stratejik bölgenin geleceğine dair endişelerini dile getiriyor. Hem askeri hem de diplomatik cephede yaşanan gelişmeler, Golan Tepeleri‘nin bölge barışı için ne denli hayati bir öneme sahip olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
Golan Tepeleri: Tarihi Arka Plan ve Uluslararası Hukuk
Golan Tepeleri’nin statüsü, 1967’deki Altı Gün Savaşı ile karmaşık bir hal aldı. İsrail, bu savaşta Suriye‘ye ait olan bu stratejik bölgeyi işgal etti. 1973 Arap-İsrail Savaşı’nın ardından ise bölgede BM Kuvvetlerinin Çekilmesi Anlaşması kapsamında bir tampon bölge oluşturuldu. Ancak İsrail, 1981 yılında tek taraflı olarak Golan Tepeleri’ni ilhak ettiğini açıkladı. Bu karar, uluslararası toplum tarafından bugüne kadar tanınmadı ve birçok BM kararıyla yasa dışı ilan edildi.
Suriye‘nin BM Daimi Temsilcisi Büyükelçi İbrahim Ulabi, son açıklamasında işgal altındaki Golan Tepeleri‘nin Suriye toprağı olduğunu ve ülkesinin buranın tamamını İsrail‘den geri alma hakkı bulunduğunu vurguladı. Ulabi, barışçıl ve diplomatik yolların öncelikli olduğunu belirtse de, İsrail‘in bölgedeki yasa dışı işgal girişimlerinin uluslararası kararları hiçe saydığını ifade etti.
Golan Tepeleri Kronolojisi ve Tarafların Tutumu
| Yıl | Olay/Karar | Tarafların Tutumu |
|---|---|---|
| 1967 | Altı Gün Savaşı, İsrail’in Golan Tepeleri’ni işgali. | İsrail: Askeri kontrol. Suriye: Toprak kaybı. |
| 1973 | Arap-İsrail Savaşı sonrası askeri harekat. | Suriye ve Mısır, işgal edilen toprakları geri alma girişimi başarısız oldu. |
| 1974 | BM Kuvvetlerin Çekilmesi Anlaşması, tampon bölge ilanı. | Uluslararası barış gücü bölgeye konuşlandı. |
| 1981 | İsrail’in Golan Tepeleri’ni tek taraflı ilhakı. | Uluslararası toplum ilhakı tanımadı, BM kararlarıyla yasa dışı ilan edildi. |
| Günümüz | İsrail’in askeri hareketliliği, Suriye’nin geri alma talepleri, uluslararası diplomasi. | Tansiyon yüksek, çözüm arayışları sürüyor. |
Güncel Gerilim: İsrail’in Varlığı ve Suriye’nin Talepleri
Son haftalarda İsrail hükümeti, Golan Tepeleri sınırındaki askeri üsleri ziyaret ederek bölgeden vazgeçmeyeceklerini bir kez daha ilan etti. Hatta İsrailli işgalciler Hermon bölgesine yerleşmek için harekete geçtiklerini duyurdu. Bu durum, Suriye‘nin “işgal altındaki toprakların tamamını geri alma hakkı” olduğu yönündeki söylemlerini daha da güçlendirdi.
Ekim 2024’te Rus güçlerinin Kuneytra bölgesindeki gözlem noktalarını terk etmesinin ardından İsrail‘in saldırılarının ve yeni işgal girişimlerinin başladığı belirtiliyor. Uzmanlar, İsrail‘in bu saldırılarının temel amacının Suriye‘nin askeri kapasitesini törpülemek, Şam’ın güneyinde silahsızlandırılmış bir bölge tesis etmek ve Şeyh Dağı gibi stratejik noktaları elinde tutarak Suriye hava sahasında operasyon özgürlüğünü sağlama almak olduğunu değerlendiriyor.
Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Çabalar
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu, yakın zamanda İsrail‘in Suriye‘nin Golan bölgesinden çekilmesi çağrısı yapan bir karar tasarısını kabul etti. Mısır tarafından sunulan tasarıya 123 ülke “evet” oyu kullanırken, İsrail ve ABD başta olmak üzere 7 ülke “hayır” oyu verdi. Türkiye de bu karara destek verdiğini açıkladı. Karar, İsrail‘in ilhakını yasa dışı ilan ederek bölgede adil, kapsamlı ve kalıcı bir barışa ulaşmanın önündeki engellerden biri olduğunu vurguluyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın gözetiminde geçmişte Suriye ve İsrail arasında güvenlik endişelerini gidermek amacıyla görüşmeler yapıldığı bilinse de, Suriye tarafı bu görüşmelerde Golan Tepeleri‘nin geleceğinin hiçbir şekilde ele alınmadığını belirtiyor. Bölgedeki küresel nüfuz mücadelesinde Rusya da aktif rol oynamaya çalışıyor. Moskova’nın, Golan‘daki varlığını yeniden tesis etme hamleleri, ABD‘nin Gazze Şeridi’ne benzer bir bölgesel hakimiyetini önleme hedefiyle ilişkilendiriliyor.
Türkiye, bölge barışı için çabalayan önemli aktörlerden biri olarak öne çıkıyor. Türk hükümeti, bölgedeki gerilimin azaltılması ve uluslararası hukuka uygun çözümler bulunması yönündeki çağrılarını sürdürüyor. Ankara, bölgesel istikrarın sağlanması adına önemli adımlar atmaya devam ediyor.
Golan Çıkmazının Geleceği: Hava Koridoru İddiaları
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Suriye ile bir anlaşmaya varılabileceğini, Şam’dan Cebel eş-Şeyh’e kadar uzanan silahsızlandırılmış bir tampon bölge kurulması beklentisini dile getirdi. Ancak daha da dikkat çekici olan, İsrail‘in gelecekte hava saldırılarına ihtiyaç duyması halinde Suriye üzerinden İran‘a hava koridoru sağlanmasına izin verilmesini talep ettiği yönündeki iddialar. Bu talep, bölgedeki güç dengelerini ve ittifakları derinden etkileyebilecek potansiyele sahip.
ABD Özel Temsilcisi Tom Barrack’ın Suriye Dışişleri Bakanı Esad el-Şeybani ile yaptığı görüşmeler de İsrail-Suriye ilişkilerinin çözüm arayışlarına işaret ediyor. Ancak Netanyahu‘nun İsrail‘in ele geçirdiği topraklardan çekilmeyi reddetmesi nedeniyle görüşmelerin çıkmaza girdiği belirtiliyor. Rusya‘nın da bölgedeki etkinliğini artırma çabaları, bu hassas coğrafyada dengelerin sürekli değiştiğini gösteriyor.
Golan Tepeleri Krizi: Temel Bilgiler
- Golan Tepeleri, 1967’den bu yana İsrail işgali altında olan stratejik bir Suriye toprağıdır.
- BM Genel Kurulu, İsrail‘den bu bölgeden çekilmesini talep eden kararlar almıştır, ancak İsrail bu kararları tanımamaktadır.
- Son dönemde İsrail‘in bölgedeki askeri hareketliliği ve yerleşim girişimleri tansiyonu artırmıştır.
- Suriye, barışçıl yolları öncelikli görse de, topraklarını geri alma hakkı olduğunu savunmaktadır.
- ABD ve Rusya gibi küresel güçler, Golan Tepeleri ve geniş Suriye coğrafyası üzerinde nüfuz mücadelesini sürdürmektedir.
- Türkiye, bölge barışı için aktif diplomatik çabalar sarf etmektedir.
- İsrail‘in Suriye‘den İran‘a yönelik hava koridoru talep ettiği iddiaları, bölgesel dinamikleri daha da karmaşıklaştırmaktadır.
Bir yanıt yazın