Alaska’da COVID-19: Irksal Eşitsizlikler ve Gelecek Dersleri

Alaska’da COVID-19’un Acı Bilançosu: Irksal Eşitsizlikler Derinleşiyor

Alaska, 2020 ile 2023 yılları arasında her 500 kişiden birini COVID-19 nedeniyle kaybetti. Alaska Sağlık Departmanı’nın 9 Aralık’ta yayımladığı epidemiyoloji bülteni, eyaletteki COVID-19 hastaneye yatış ve ölüm oranlarında ciddi ırksal eşitsizlikler olduğunu gözler önüne serdi. Pandeminin ilk dönemlerinde, örneğin Haziran 2020 ile Ocak 2021 arasında, yaşa göre ayarlanmış ölüm oranları Asyalı ve Pasifik Adalılar için beyazlara göre yaklaşık 3.6 kat daha yüksekken, Amerikan Kızılderilileri ve Alaska Yerlileri için bu oran tam 5.5 kat daha fazlaydı. Bu durum, sağlık hizmetlerine erişim ve sosyal altyapıdaki kronik eksikliklerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor.

Pandeminin Farklı Evrelerinde Eşitsizlikler Devam Etti

Fairbanks merkezli kâr amacı gütmeyen bir kabile kuruluşu olan Tanana Chiefs Conference (TCC) sağlık hizmetleri yöneticisi Jacoline Bergstrom, raporun sonuçlarının şaşırtıcı olmadığını belirtti. Bergstrom, pandeminin yedi farklı dönemini inceleyen 33 sayfalık belgenin, virüsün yayılımı, eyaletin müdahalesi, aşıların etkinliği ve pandemiye hazırlıkta yaşanan boşluklar gibi birçok konuyu ele aldığını vurguladı. Raporda, hastaneye yatış ve ölüm oranlarındaki ırksal eşitsizliklerin pandeminin tüm aşamalarında devam ettiği ve bu durumun altında yatan sosyal ve yapısal sorunların daha fazla araştırılması gerektiği kaydedildi.

Temel altyapı eksikliklerinin, özellikle de su ve sanitasyon hizmetlerinin, bu eşitsizliklerde önemli bir rol oynadığı belirtiliyor. Alaska Su Bölümü’ne göre, eyalette 3.300’den fazla evin modern sıhhi tesisattan yoksun olması, insanların el yıkama gibi temel önleyici tedbirleri almasını zorlaştırıyor. Pandemi sırasında yapılan bir çalışma, sınırlı su kaynaklarının Alaska köylerinde COVID-19 riskini artırdığını ortaya koydu. Bergstrom, bu yeni verilerin, kırsal topluluklara su ve sanitasyon hizmetlerinin ulaştırılmasının halk sağlığı açısından ne kadar hayati olduğunu gösterdiğini ifade etti.

Delta Varyantı En Öldürücü Dönem Oldu

Juneau Independent gazetesinin haberine göre, COVID-19 pandemisi Alaska’da yıkıcı etkiler yarattı. Devlet raporu, özellikle yerli halk, yaşlılar, Asyalılar ve Pasifik Adalıların salgından en çok etkilenen gruplar olduğunu belirtiyor. 12 Mart 2020’de ilk vakanın tespit edilmesinden Mayıs 2023’teki halk sağlığı acil durumunun sona ermesine kadar yedi farklı dönemin yaşandığı pandemi sürecinde, en ciddi dönem dördüncü era olarak adlandırılan Delta varyantı dönemi oldu. Temmuz 2021’den yıl sonuna kadar süren bu dönemde 2.021 Alaskalı hastaneye yatırıldı ve 719 kişi hayatını kaybetti. Alaska’daki COVID-19 ölümlerinin neredeyse yarısı bu dönemde gerçekleşti ve COVID-19, eyalette kanser ve kalp hastalığının ardından üçüncü önde gelen ölüm nedeni oldu. Delta varyantı ayrıca 55 yaş altı genç Alaskalılar için de en tehlikeli varyant olarak öne çıktı.

Raporda, tam aşılı Alaskalıların hastalığa karşı önemli ölçüde daha iyi korunduğu vurgulandı. Daha önceki araştırmalar, aşısız Alaskalıların COVID-19’dan ölme olasılığının tam aşılılara göre 4.49 kat daha fazla olduğunu göstermişti. Aşılanma oranlarında da coğrafi farklılıklar görüldü; Güneydoğu Alaska, Anchorage ve Güneybatı Alaska’da oranlar yüksekken, Matanuska-Susitna Borough ve Körfez Kıyısı bölgesinde düşüktü. Bu veriler, aşının halk sağlığındaki kritik rolünü bir kez daha ortaya koydu. Sağlık otoritelerinin açıklamaları, gelecek pandemilere karşı hazırlıkların önemini gösteriyor.

Gelecek Pandemiler İçin Alınacak Dersler

Epidemiyolog ekibi, Alaska’nın COVID-19 deneyiminden çıkarılacak en önemli dersin, erken, iyi koordine edilmiş ve toplum merkezli halk sağlığı önlemlerinin hayati önem taşıdığını belirtti. Bu, toplulukların önleme ve müdahale araçlarına zamanında erişimini sağlamak ve yerel liderlerin sürece dahil edilmesini gerektiriyor. Gelecek pandeminin büyük olasılıkla yeni influenza suşları veya ortaya çıkan koronavirüsler gibi solunum yolu virüslerinden kaynaklanacağı tahmin ediliyor. Bu nedenle, sürekli hazırlıklı olmak ve sağlık sistemlerini güçlendirmek büyük önem taşıyor.

Özetle Alaska’daki Pandemi Raporundan Öne Çıkanlar:

• Yüksek Ölüm Oranları: 2020-2023 arasında her 500 Alaskalıdan biri COVID-19’dan hayatını kaybetti.
• Derin Irksal Eşitsizlikler: Amerikan Kızılderilileri ve Alaska Yerlileri 5.5 kat, Asyalı ve Pasifik Adalılar 3.6 kat daha yüksek ölüm oranlarına sahipti.
• Altyapı Eksiklikleri: 3.300’den fazla evde modern sıhhi tesisat olmaması gibi temel altyapı sorunları pandeminin etkisini artırdı.
• Delta Varyantı En Tehlikelisi: Temmuz-Aralık 2021’deki Delta varyantı dönemi, ölümlerin neredeyse yarısına ve en yüksek hastaneye yatış oranlarına neden oldu.
• Aşıların Koruyucu Etkisi: Tam aşılı bireylerin ölüm riski, aşısızlara göre 4.49 kat daha azdı.
• Gelecek İçin Dersler: Erken, koordine ve toplum merkezli halk sağlığı önlemleri, altyapı yatırımları ve güçlü bir sağlık sistemi gelecekteki pandemiler için kritik önem taşıyor.